Tvíæringurinn í Feneyjum
þátttaka Íslands
Feneyjatvíæringurinn svokallaði
– La Biennale di Venezia – er langvirtust allra alþjóðlegra
myndlistarsýninga og þangað sækja listamenn, myndlistarsafnarar,
safnafólk og listsalar, listfræðingar og gagnrýnendur
alls staðar að úr heiminum auk áhugamanna, alls um milljón
áhorfenda hvert sinn sem sýningin er haldin. Feneyjatvíæringurinn
er líka elsta sýning sinnar tegundar. Hann var fyrst haldinn
árið 1985 og fékk fljótlega á sig mjög
alþjóðlegt yfirbragð. Eftir 1907 bauðst ýmsum
löndum að byggja sína eigin skála á sýningarsvæðinu
þar sem þau hafa síðan teflt fram sínum bestu
myndlistarmönnum annað hvert ár. Þótt kannski
megi telja slíka samkeppni þjóðanna nokkrar tímaskekkju
nú á tímum alþjóðavæðingar
er þetta fyrirkomulag enn grunnurinn að tvíæringnum
í Feneyjum og nýtur enn gríðarlegra vinsælda
eins og ráða má af aðsóknartölum, gríðarlegri
umfjöllun í fjölmiðlum jafnt sem fagritum og ekki síst
af því að sífellt fleiri lönd sækjast eftir
því að taka þátt í sýningunni
og vanda æ betur til síns framlags. Árið 2007 sendu
ríflega 150 þjóðlönd sýningar á
tvíæringinn auk þess sem hliðarsýningar af ýmsu
tagi eru haldnar um alla borgina. Kjarni tvíæringsins er enn
í Giardini, görðunum sem eru nær eina opna svæðið
í þessari þéttbyggðu borg og þar sem elstu
sýningarskálarnir voru byggðir. Þá hafa geysistórar
byggingar við gömlu dokkurnar, þar sem skipin í hinum
fræga flota Feneyinga voru áður fyrr smíðuð,
verið teknar undir myndlistarsýningar. Samt fjölgar bæði
sýnendum og gestum enn svo tvíæringurinn teygir nú
anga sína um alla þessa sögufrægu borg..
[Nánari
upplýsingar Tvíæringinn í Feneyjum fást
á vefsíðu hans hér]
Fyrstu fulltrúar Íslands á Feneyjatvíæringnum voru Ásmundur Sveinsson (1893–1982) og Jóhannes S. Kjarval (1885–1972) sem sýndu þar verk árið 1960. Kjarval og Ásmundur voru þátttakendur í hinum alþjóðlega hluta sýningarinnar sem ítölsku skipuleggjendurnir bjóða jafnan til og svo var ýmist um nokkra næstu fulltrúa Íslands eða að þeir voru gestir með dönskum eða norrænum sýnendum. Árið 1984 bauðst hins vegar tækifæri fyrir Ísland til að senda eigin sýningu til Feneyja og hefur svo verið síðan. Þetta ár ákváðu Finnar að ganga til liðs við Noreg og Svíþjóð í nýbyggðum sameiginlegum sýningarskála þjóðanna og við það losnaði lítill skáli sem Finnar höfðu notað og buðust nú til að leigja Íslendingum. Þetta er lítil timburbygging sem þekktasti arkitekt Finna, Alvar Aalto, hannaði árið 1956 og átti upprunalega aðeins að standa sumarlangt en hefur nú verið í notkun í rúmlega hálfa öld, enda bæði merkileg smíði og afar vel í sveit settur á miðju sýningarsvæðinu.
Fyrir tvíæringinn 2007 ákváðu
Finnar hins vegar að taka þennan skála til sín aftur
og auka þannig við framlag sitt svo íslensku sýningunni
var fundinn nýr staður í gamalli höll eða palazzo
við stærsta síkið í borginni miðri, Canale
Grande. Þótt þetta sé nokkru utan við meginsýningarsvæðið
er staðsetningin í alfaraleið og rýmið miklu glæsilegara
og hentugra til að gera framlagi listamanna okkar verðug skil. Höllin
heitir fullu nafni Palazzo Bianchi Michiel en gamlir Feneyingar kalla hana
gjarnan Dal Brusa og komst það nafn á eftir að
gamla gotneska byggingin skemmdist nokkuð í eldi árið
1774 og var endurbyggð 1777. Á efri hæðum hallarinnar
má enn sjá skreytingar og veggmálverk eftir hinn ódauðlega
átjándu aldar málara Jacopu Guarana en það
er hið mikla anddyri hallarinnar sem notað var undir sýningu
Steingríms Eyfjörð, fulltrúa Íslands á
tvíæringnum 2007, og verður aftur notað fyrir framlag
Ragnars Kjartanssonar 2009. Sýningin 2007 var líka sú
fyrsta sem skipulögð var af Kynningarmiðstöð íslenskrar
myndlistar.
1960 1972 1976
1978 1980 1982
1984 1986 1990
1993 1995 1997
1999 2001 2003
2005 2007
2009 2011
Ásmundur Sveinsson • Birgir Andrésson • Erró • Finnbogi Pétursson • Gabríela Fridriksdóttir • Gunnar Örn Gunnarsson • Helgi Thorgils Fidjónsson • Hreinn Friðfinnsson • Jóhann Eyfells • Jón Gunnar Árnason • Jóhannes Kjarval • Kristján Davidsson • Kristján Gudmundsson • Magnús Pálsson • Ragnar Kjartansson • Rúrí • Sigurdur Gudmundsson • Sigurdur Árni Sigurdsson • Steina Vasulka • Steingrimur Eyfjörd • Svavar Guðnason • Þorvaldur Skúlason
1960
Fyrstu íslensku listamennirnir á Feneyjatvíæringnum voru, sem fyrr segir, Ásmundur Sveinsson (1893-1982) og Jóhannes Kjarval (1885-1972), verðugir fulltrúar íslenskrar myndlistar frá fyrri hluta tuttugustu aldar. Verk þeirra voru á alþjóðlegu sýningunni við hlið fulltrúa frá Írlandi, Perú og Portúgal. Kjarval er auðvitað einn langþekktasti myndlistarmaður Íslendinga á tuttugustu öld og sameinaði í málverkum sínum á stórkostlega frumlegan hátt íslenskt landslag og háþróaða myndlist með áhrifum frá symbólisma, expressjónisma og jafnvel kúbisma. Ásmundur var þekktur milli heimsstyrjaldanna tveggja fyrir stílfærðar mannamyndir sínar en eftir seinni heimsstyrjöld færðist stíll hans til meiri abstraktsjónar og varð hann virkur þátttakandi í form- og stílbreytingum sem nýjar kynslóðir stóðu fyrir. Á tvíæringnum 1960 voru sýnd tíu málverk eftir Kjarval og þrír járnskúlptúrar Ásmundar. Menntamálaráðuneytið og menntamálanefnd sáu um að velja verkin. |
 |
||
1972
|
|
||
1976
1978
|
 |
||
1980
|
|
||
|
Þetta ár voru tveir fulltrúar Íslands á Feneyjatvíæringnum og sýndu þeir í boði Ítalíu í skála með Áströlum og Indverjum. Þetta voru þeir Jón Gunnar Árnason (1931–1989) og Kristján Guðmundsson (f. 1941). Jón Gunnar þekkja nú allir Íslendingar og allir ferðamenn sem hingað koma fyrir verkið Sólfar sem stendur við norðurströndina í Reykjavík en hann var einn merkilegasti höggmyndasmiður sinnar kynslóðar. Tvö af verkum hans voru til sýnis í Feneyjum: Cosmos og Gravitas. Kristján, bróðir Sigurðar sem fór til Feneyja 1976 og 1978, sýndi hins vegar teikningar, málverk og myndbandsverk. Menntamálaráðuneytið studdi sýninguna og var Magnús Pálsson fenginn til að velja listamennina. Þótt listamennirnir stæðu að mestu sjálfir að undirbúningi urðu vandkvæði á, verk töfðust á póstsendingu og þegar til átti að taka reyndist skálinn sem þeim hafði verið úthlutaður ekki fullgerður þegar opna átti sýninguna fyrir blaðamönnum. Jóni Gunnari og Kristjáni tókst þó að koma verkum sínum upp í hálfkláraðri byggingunni áður en sýningin var opnuð.
Val og umsjón: Magnús Pálsson |
|
||
1984
Val og umsjón: Gunnar B. Kvaran |
|
||
|
Árið 1986 var þema tvíæringsins samþætting og tengsl vísinda og lista. Erró (Guðmundur Guðmundsson f. 1932) var fulltrúi Íslands, fyrsti og eini popplistmálarinn sem farið hefur fyrir okkar hönd. Hann var þá þegar orðinn vel kunnur um Evrópu, einkum í Frakklandi, og án efa langþekktasti listamaður Íslendinga. Hann sýndi málverk í sínum þróttmikla teiknimyndastíl sem báru sterkan boðskap andófs gagnvart neyslusamfélaginu, stríði, ofbeldi og græðgi.
Val og umsjón: Gunnar B. Kvaran |
|
||
|
Gunnar Örn Gunnarsson (1946–2008) var fulltrúi Íslands í Feneyjum 1988. Hann var sjálflærður listamaður sem varð einn af þekktustu listmálurum sinnar kynslóðar hér heima og vakti líka athygli víðar. Á áttunda og níunda áratugnum málaði hann fígúratíft sem var nokkuð á skjön við þá abstraksjón sem annars hafði verið að mestu ráðandi. Hann málaði fólk og dýr og stundum fígúrur sem voru hálf-mennskar og hálf-dýrslegar í litríku landslagi. Síðar yfirgaf Gunnar Örn þessa nálgun og fór að fást við óhlutbundnari og andlegri viðfangsefni í málverkum sínum sem smátt og smátt urðu bæði meira abstrakt og mun persónulegri.
Val og umsjón: Gunnar B. Kvaran .
|
|
||
|
Helgi Þorgils Friðjónsson (f. 1953) sýndi tíu málverk fyrir Íslands hönd í Feneyjum 1990. Helgi Þorgils þróaði snemma með sér afar sérstæðan myndstíl þar sem sláandi stílfærðar manneskjur og dýr virðast svífa í óræðu rými og næstum súrrealísku samhengi hvað við annað. Verk hans hafa tilvísun bæði til bernskrar listar og til akademískrar listar fyrri alda en eru umfram allt einstaklega leikandi og persónuleg. Helgi Þorgils hefur verið atkvæðamikill í íslensku listalífi fyrir sýningar sínar en einnig sem kennari, sem einn af stofnendum Nýlistasafnsins og störf í ýmsum nefndum og ráðum.
Val og umsjón: Gunnar B. Kvaran |
|
||
|
Tveir listamenn sýndu í og við íslenska skálann árið 1993, þeir Hreinn Friðfinnsson (f. 1943) og Jóhann Eyfells (f. 1923). Hreinn er einn af þekktustu listamönnum SÚM-kynslóðarinnar og hefur dvalið lengi og sýnt erlendis þótt hann taki líka virkan þátt í íslensku listalífi. Verk hans eru ljóðræn og fínleg, stundum ljósmyndir, stundum höggmyndir úr ýmsu efni og stundum hrein konseptverk. Þau hafa gjarnan sterka persónulega skírskotun og vísa líka oft til Íslands en ná alltaf að heilla áhorfendur hvar sem þau eru sýnd. Jóhann Eyfells tilheyrir eldri kynslóð en verk hans hafa þó alla tíð verið mjög framsækin og nýstárleg, unnin í eins konar bræðingi myndlistar og efnafræði þar sem hann kannar umbreytingu málma og formeiginleika þeirra með aðferð sem hann hefur sjálfur nefnt reseptúalisma. Jóhann hefur búið lengst af í Bandaríkjum Norður-Ameríku. Val og umsjón: Bera Nordal |
|
||
|
Birgir Andrésson (1955-2007), var fulltrúi Íslands árið 1995 og sýndi verk sem síðan hafa orðið eins konar einkennismyndir fyrir nálgun hans og viðfangsefni: Annars vegar íslenska fána prjónaða úr lopa í sauðalitunum og hins vegar nákvæmar teikningar sínar af fornleifauppgreftri. Hér eins og alltaf beitti Birgir rannsóknum sínum á þjóðlegum táknum og minnum til að búa til hnyttin og eftirminnileg listaverk.
Val og umsjón: Bera Nordal |
 |
||
|
Fyrsta konan sem fór til Feneyja sem fulltrúi Íslands var Steina Vasulka (f. 1940). Steina lærði fiðluleik en náði frama í allt öðrum og nýrri miðli, vídeólist, þar sem hún telst til frumkvöðla og nýtur alþjóðlegrar virðingar fyrir verk sín. Steina fluttist til Bandaríkjanna árið 1965 og sneri sér nokkrum árum síðar að vídeólistinni þar sem hún vann oft í samstarfi við eiginmann sinn, Woody Vasulka. Starf þeirra átti mikinn þátt í hefja þetta nýja listform til virðingar og verk Steinu eru sýnd víðs vegar um heiminn. Verkið sem sýnt var í Feneyjum hét Orka og byggði á myndefni frá íslenska hálendinu þar sem Steina einbeitti sér að hægfara umbreytingum í náttúrunni, bylgjuformum og sveiflum í flugi fugla. Á sýningunni notaði hún þrjá spilara, þrjá myndvarpa, sex hátalara og samstillingartæki til að framkalla eitt myndverk með tveimur hljóðrásum sem endurtók sig í fimmtán mínútna hringrás.
Val og umsjón: Bera Nordal |
|
||
|
Sigurður Árni Sigurðsson (f. 1963) var valinn með skömmum fyrirvara til að verða fulltrúi Íslands á tvíæringnum 1999. Í nálgun Sigurðar er það iðulega málverkið sjálft sem verður honum að viðfangsefni og verkin sameina á merkilegan hátt hið hlutbundna og hið óhlutbundna. Hann hefur sjálfur lýst málverkum sínum sem samtali við sögu málverksins og beitir ýmsum ráðum til að vekja áhorfendur til umhugsunar um eðli þess, málar holur og skugga sem flækja hefðbundinn skilning okkar á forgrunni og bakgrunni, á yfirborði málverksins og undirlagi þess, og á stöðu okkar sjálfra sem áhorfenda gagnvart rýminu í verkinu. Eins og Sigurður hefur einnig sagt sjálfur, leitast hann við að beina athygli okkar að veröldinni sem er milli málverksins og strigans.
Val og umsjón: Ólafur Kvaran |
|
||
| 2001
|
|
||
|
Rúrí
(f. 1951) er einn af þekktustu alþjóðlegu listamönnum
okkar og var fulltrúi Íslands árið 2003 þegar
tvíæringurinn í Feneyjum var haldinn í fimmtugasta
sinn. Rúrí hefur unnið í ýmsa miðla,
með gjörninga, ljósmyndir, myndbönd og fleira.
Innsetning hennar í Feneyjum bar yfirskriftina Archive –
Endangered Waters og samanstóð af 52 ljósmyndum af
fossum í íslenskri náttúru sem eru í
hættu vegna virkjanaframkvæmda. Ljósmyndirnar voru
framkallaðar á hálfgegnsæja filmu sem komið
var fyrir milli tveggja glerplatna sem áhorfendur gátu
dregið út úr sérsmíðuðum skáp
og heyrt um leið upptöku af niðnum úr þeim
fossi sem þeir voru að skoða. Þannig varð úr
verkinu eins konar fossasafn sem dró bæði fram fegurðina
í íslensku landslagi og beindi athygli að þeirri
ábyrgð sem við berum á varðveislu hennar.
Verkið vakti mikla athygli og hefur í kjölfarið
verið sett up víða og hlotið umfjöllun í
fjölmiðlum og fagtímaritum um allan heim. |
|
||
|
Gabríela Friðriksdóttir (f. 1971) var síðasti íslenski fulltrúinn sem sýndi í skála Alvars Aaltos í Feneyjum og jafnframt sá yngsti. Hún bjó til margmiðlunarverk sem samanstóð af myndböndum og skúltptúrinnsetningum, auk lágmynda og málverka. Með verkinu fylgdi tónlist sem unnin var í samstarfi við ýmsa listamenn, m.a. Björk Guðmundsdóttur og Daníel Ágúst Haraldsson. Þá kom arkitektinn Birgir Þröstur Jóhannsson að því að umbreyta ytra byrði skálans og í myndböndunum vann Gabríela m.a. með kvikmyndagerðarmanninum Þorgeiri Guðmundssyni, Gjörningaklúbbnum og dansaranum Ernu Ómarsdóttur. Samstarf af þessu tagi er einkennandi fyrir verk Gabríelu þar sem leitast er við að virkja marga miðla og nálganir til að kanna tengsl þeirra og draga fram mótsagnir og samhljóma í viðfangsefninu. Titill verksins, Versations/Tetralogia, undristrikaði þessa tilætlan og vísar bæði til samræðu og sundrungar. Í verkinu leitaðist hún við að kanna samband Íslendinga við eigin sögu og endursköpun minna og minninga frá goðsögulegum tíma fram gegnum aldirnar. Í titlinum hefur hún tekið con út úr conversations til að gefa til kynna að hversu mjög sem við leitumst við að finna samhengið í orðræðu okkar tekst það sjaldnast að fullu.
Val og umsjón: Laufey Helgadóttir |
|
||
|
Steingrimur Eyfjörd (f. 1954) var fulltrúi Íslands í Feyneyjum 2007 og bar sýning hans titilinn „Lóan er komin“. Þar fékkst Steingrímur við ýmis minni um íslenskt þjóðerni og sögu: náttúruna, álfa, tröll og bókmenntir. Steingrímur er einn þeirra listamanna sem komu fram á sjónarsviðið um miðjan áttunda áratuginn og tengdust sýningarsalnum á Suðurgötu 7. Hann hefur á sýningum sínum rannsakað ítarlega ýmsar aðferðir og nálganir samtímalistarinnar og um leið fengist við áleitin viðfangsefni úr íslenskum veruleika og sögu. Verk hans er að finna á öllum helstu söfnum á Íslandi og hann hefur líka sýnt víða erlendis á ferli sínum. Sýning Steingríms í Feneyjum var sú fyrsta sem sett var upp utan Giardini-sýningarsvæðisins en aðsókn og viðbrögð gagnrýnenda fóru engu síður fram úr björtustu vonum og staðfestu valið á Palazzo Bianchi Michiel fyrir sýningar íslensku fulltrúanna.
Val og umsjón: Christian Schoen, Kynningarmiðstöð
íslenskrar myndlistar, CIA.IS |
|
||
2009
Ragnar er kunnur fyrir fjölbreytt verk sín sem eiga rætur að rekja í ólíka miðla, m.a. leikhús, tónlist, málverk og gjörninga. Auk þess að miðla í myndlist sinni rómantísku lífsviðhorfi á einlægan máta, nýtir Ragnar sér gjarnan markviss form og þaulhugsaða tækni til að tendra samband listamanns, verks og áhorfenda. [lesa meira]
Val og umsjón: Christian Schoen, Kynningarmiðstöð
íslenskrar myndlistar, CIA.IS
CS |
|
||
|
|
||